معرفی کتاب: الگوهای بین المللی شدن شرکت ها

عنوان: الگوهای بین المللی شدن شرکت ها (در کشورهای در حال توسعه)

نویسنده: جی.ام.دی کالداس لیما[1]

مترجمان:

• دکتر محمدرضا کریمی علویجه (عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی)
• مهتاب برزویی

معرفی کتاب

مجموعه آموزشي پيش رو به كارآفرين ها و سياست گذاران كشورهاي درحال توسعه اختصاص يافته است. مي توان گفت اين كتاب به مسائل مربوط به بين المللي شدن در سطح شركتي و تأثير آنها بر رشد اقتصادي و توسعه اجتماعي در سطح ملي مي پردازد. محيطي به شدت رقابتي و سناريوي تغيير مستمر و سرعت يافته، آورده هاي جهاني شدن هستند كه نيازمند پاسخي به موقع و مؤثر مي باشند. جهاني شدن، همچنين، فرصت هايي به همراه دارد كه همه آنها به واسطه آزادسازي بازارها و راهبردهاي تكاملي مؤسسات كوچك و بزرگ عملي خواهند شد. به طور ويژه، ادراك و در صورت امكان، بهره برداري از راهبردهاي ورود به بازار اين مؤسسات و همچنين روش سازماندهي و مديريت فعاليت هاي توليدي آنها امري ضروري است؛ تمامي اين موارد (سازماندهي و مديريت) در جهت كاهش ريسك و هزينه و افزايش سود مي باشند.

سرمايه گذاري مستقيم خارجي و ساير اشكال همكاري در پروژه ­هاي مؤسسات كوچك و متوسط مانند پيمانكاري فرعي، توليد تجهيزات اصلي، شركت در زنجيره هاي ارزش جهاني، شبكه هاي توليد جهاني، سرمايه گذاري هاي مشترك و اشكال متنوع مشاركت هاي محرك هايي در جهت پيشرفت فناورانه، رشد اقتصادي و موفقيت در بازارهاي بين المللي در كشورهاي درحال توسعه به شمار مي روند.

در اين مجموعه به داستان­هاي موفقيت آميز كسب وكار هم پرداخته مي شود. البته، شايان ذكر است كه موفقيت اتفاقي نيست و تجارب موفقيت آميز هم نمي تواند به آساني تعبير و تفسير شود. مؤسسات كوچك و متوسط تصميمات راهبردي و مكاني خود را بر اساس منافع سهامداران و ذينفعان خود اخذ مي كنند و اين تصميم دربرگيرنده ادراك ريسك، انتظار سود و افزايش سهم بازار مي باشد. البته، كشورهاي ميزبان مجموعه ارزش ها و منابع، الگوهاي فرهنگي و اجتماعي و گزينه هاي مربوط به توسعه خط مشي هاي خود را دارند. علاوه بر اين، ويژگي­ها و خصوصيات رقابت صنعتي و عوامل بازاري دائماً در حال تغيير هستند كه اين مسئله به پيچيدگي موقعيت هاي پيش روي كشورهاي درحال توسعه و مؤسسات آنها مي افزايد؛ اين پيچيدگي، به خصوص، در مورد مؤسساتي كه سطوح ناكافي ظرفيت فناورانه دارند و يا سطوح كافي و يا افزون دارند و دسترسي كامل به اطلاعات ندارند، فرصتي براي بين المللي شدن اعطا مي كند.

مجموعه پيش رو در نظر دارد تا ابزاري براي كمك به بهبود موقعيت رقابتي و رشد محلي و بين المللي شركت هاي كشورهاي درحال توسعه باشد و اين هدف را با استفاده از ارتباط با شركاي خارجي، تقويت روابط با اين شركا و يادگيري بيشتر براي دست يابي به قابليت هاي نوآورانه و كارآمدي محقق سازد. در چنين ارتباطي، توجه ويژه اي به سرمايه گذاري هاي مشترك و مشاركت ها كه دربرگيرنده انگيزه هاي مؤسسات حاضر، فرصت تشريك مساعي و مذاكرات مربوط به آن هستند، پياده سازي و مديريت خواهد شد. اگرچه مخاطبين مورد انتظار اين مجموعه كارآفرينان كشورهاي درحال توسعه هستند، دو نوع ملاحظات هم به عنوان بخش تكاملي به آن اضافه شده است:

اول، توسعه فعاليت هاي كارآفرينانه شامل موضوعاتي است كه سياست گذاران شركتي به آنها علاقه مند هستند. براي بررسي پيشرفت فناورانه در سطح شركت در كشورهاي درحال توسعه و سهم سرمايه گذاري هاي مشترك و مشاركت ها در دستيابي به اين هدف، بايد به نقش و پيوستگي بسياري از عوامل توانمندساز مانند موارد زير توجه نمود:

• توسعه سياسي و بين المللي، قوانين و كنوانسيو نهاي مرتبط، توافقات دوجانبه و چندجانبه و فرصت ها و تهديدهاي حاصل از آنها براي كشورهاي مختلف.
• محيط سياسي و كلان اقتصادي هر كشور، نهادها و چارچوب هاي قانون گذاري و تأثيرگذاري آنها بر فعاليت هاي كارآفريني و مؤسسات خارجي.
• زيرساخت فيزيكي و فناورانه هر كشور، سيستم نوآوري ملي و سازوكارهاي حمايت از توسعه و نوآوري فناورانه در سطح شركتي.

دومين مورد، فرصت هاي بين المللي شدن هستند كه در اختيار شركت هاي كشورهاي درحال توسعه قرار مي گيرند و متكي بر راهبردهاي تجاري شركت هاي چندمليتي و روش مديريت عمليات اين شركت ها مي باشند.

اهداف کتاب

اين مجموعه آموزشي براي سياست گذاران و مديران شركت هاي كشورهاي درحال توسعه، سناريوهاي مربوط به توسعه بين المللي و نيروهاي رقابتي پيش روي اين شركت ها را نمايان مي سازد و همچنين، آگاهي از راهبردها و رفتار شركت هاي چندمليتي، فرصت هاي رشد و بين المللي شدن و چگونگي دستيابي به اين فرصت ها را در اختيار آنها قرار مي دهد. در ارتباط با همين موضوع، اين مجموعه مخاطبان خود را قادر مي سازد تا موارد عملي مربوط به ارائه، شكل ريزي، مذاكره و مديريت انواع مختلف مشاركت ها و سرمايه گذاري هاي مشترك را در شركت هايي كه قصد همكاري با شركاي خارجي دارند، كنترل كنند.

هدف اين است كه بر مشاركت ها و سرمايه گذاري هاي مشترك به عنوان مسيري براي بين المللي شدن و رشد شركت هاي كشورهاي درحال توسعه متمركز شويم و به طور هم زمان، شرايطي كه براي عملكرد مشاركت ها و سرمايه گذاري ها مورد نياز است، مورد بررسي قرار داده تا فرصت ها شناسايي شوند و تصميم هاي مناسب اخذ شود. براي دستيابي به اين هدف، اين مجموعه در چهار قسمت زير تدوين گرديد:

بخش اول به سناريوي توسعه بين المللي، محيط رقابتي و محرك هاي توسعه جهاني شركت ها مي پردازد. در اين بخش، الگوهاي توسعه چندمليتي، انواع توافقات همكاري درون شركتي، راهبردهاي توليد جهاني در مؤسسات چندمليتي و چالش و فرصت هاي مربوطه در كشورهاي درحال توسعه مورد بحث و بررسي قرار مي گيرند.

در اين زمينه، بر نقش زنجيره هاي ارزش جهاني و شبكه هاي توليد جهاني به عنوان عواملي براي مديريت عمليات جهاني مؤسسات چندمليتي و توسعه فناورانه شركت ها در كشورهاي درحال توسعه متمركز مي شود. البته، نقش دولت هاي كشورهاي درحال توسعه در ايجاد شرايط مكاني مناسب براي اين مؤسسات و حمايت اصلي از شركت هاي محلي براي توانمندسازي فناورانه و بين المللي شدن نيز موردتوجه قرار مي گيرد.

دومين بخش اين كتاب موضوع مشاركت ها را مورد بررسي قرار مي دهد و بررسي خود را با روشن سازي مفهوم آنها آغاز مي كند. سپس، با مروري بر اشكال عمده مشاركت هاي تجاري به همراه ويژگي هاي منحصربه فرد آنها، و به دنبال آن، با حركت به حوزه هاي تخصصي تر مانند مشاركت هاي راهبردي و سرمايه گذاري هاي مشترك، اين مفاهيم را واضح تر ارائه مي دهد.

بخش دوم اين كتاب به تحليل مفهوم مشاركت هاي راهبردي و تأكيد بر مشخصات متمايز آنها و همچنين مسائل مربوط به آنها پرداخته و انواع سرمايه گذاري هاي مشترك در عمليات تجاري بين المللي را نيز معرفي مي كند.

بخش سوم اين مجموعه آموزشي، درواقع بخش اصلي و قلب آن به حساب مي آيد. اين بخش تمامي فرايند پياده سازي سرمايه گذاري هاي مشترك را به عنوان شكلي از سرمايه گذاري مستقيم خارجي و چارچوبي براي همكاري و توسعه معرفي مي كند. در اين بخش، سرمايه گذاران خارجي، شركاي آنها در كشورهاي درحال توسعه و دولت هاي ميزبان، همگي داراي منافع مشخصي هستند كه همسوسازي آنها به واسطه سرمايه گذاري هاي مشترك انجام مي گيرد.

با در نظر گرفتن اين موضوع، بخش سوم بر محرك هاي شركا و روش هاي ممكن براي جلب توجه آنها، گام ها و مراحل متنوع در توسعه روابط سرمايه گذاري مشترك و توافقات سرمايه گذاري مشترك به عنوان ابزاري توجه مي كند كه، همراه با قوانين كشور ميزبان، قوانين كنترل كننده روابط بين شركا را تدوين كرده و بر شكل گيري، همكاري و مديريت شركت سرمايه گذاري مشترك به عنوان يك ماهيت قانوني جديد احاطه دارد.

چهارمين و آخرين بخش اين مجموعه هم به مذاكرات و قراردادهاي حاصل از اين مذاكرات مي پردازد، با اين پيش فرض كه موفقيت در سرمايه گذاري مشترك به عنوان يك رابطه تجاري بلندمدت به توانايي طرفين در مذاكره و ارتباط بين منافع شخصي و اهداف مشترك بستگي دارد.

بخش چهار از دو جزء مهم تشكيل شده است: اولين جزء به زواياي مذاكرات بين الملل شامل اصول كلي مذاكره، راهبردهاي مذاكره، فنون و تكنيك ها و جنبه هاي چند فرهنگي مي پردازد.

دومين جزء به اهميت قرارداد به عنوان ابزاري قانوني براي تعيين توافق به دست آمده بين طرفين و كنترل روابط تجاري آنها مي پردازد و از طرف ديگر، اصولي راهنما براي پيش نويسي و شكل گيري يك قرارداد مناسب پيشنهاد مي دهد.

ساختار کتاب

از نظر ساختار، اين كتاب شامل موارد زير است:

• يك كتاب راهنما براي دربرگيري و ارائه حجم وسيعي از دانش، به نحوي كه هم جامع باشد و هم قابل خواندن.
• مرجعي از اصطلاحات و تعاريف با هدف تكميل كتاب به همراه توضيحات بيشتر و روشن سازي اصطلاحات و مفاهيم انتخابي.
• مجموعه اي از پيوست ها كه شامل انواع قراردادها، تفاهم نامه ها و ساير ابزارهاي قانوني بوده، تا نشان دهند كه چطور مسائل مربوط به مذاكرات در اشكال ديگر مانند پيش نويس ها ظاهر مي شوند.
• مجموعه اي از روايات مربوط به محتواي كلي مجموعه كه در جهت حمايت از اجراي برنام ههاي آموزشي اين مجموعه و خطاب به مديران دولتي و غيردولتي در كشورهاي درحال توسعه و در جهت توسعه و بين المللي شدن شركت هاي آنان مي باشد.

انتشار آنلاين كتاب توسط يونيدو در سال 2008 مي باشد و تاكنون نسخه جديدي از آن ارائه نشده است. با اين وجود مطالب آن هنوز تازگي دارند و براي دست اندركاران صنايع ايران كاربردي و به روز مي باشد.

درباره نویسنده

جی.ام.دی کالداس لیما از مديران ارشد يونيدو طي سال هاي 1984 تا 2002 بوده كه روي انتقال تكنولوژي، مديريت تكنولوژي و تشويق و ترويج سرمايه گذاري ها كار كرده است. وي به همراه همكارانش در واحد تشويق و ترويج سرمايه­گذاري و تكنولوژي و با حمايت همه جانبه يونيدو حاصل بررسي ها و تلاش هاي خود را در كتابي با عنوان “Patterns of Internationalization for Developing country Enterprises (Alliances and Joint Venture)”  چاپ نمودند. این کتاب حاصل 20 سال ارزیابی تجربيات كشورهاي در حال توسعه است و به شكل مناسبي ابزارها و سياست هاي به كار گرفته شده آنها در سطح ملي و مؤسسات را به صورت الگوهايي در چهار بخش ساختار داده اند.

 لینک خرید کتاب

[1] J. M.de Caldas Lima